Beta-glukany z owsa a z grzybów: dlaczego to nie ta sama substancja
Beta-glukany owsiane i grzybowe różnią się budową wiązań, a przez to profilem działania. Ma to konsekwencje praktyczne: oświadczenia zdrowotne dopuszczone w UE dla beta-glukanów z owsa, dotyczące cholesterolu, nie przenoszą się na beta-glukany z grzybów. To częsty błąd w opisach produktowych.
Różnica w budowie
Oba rodzaje to łańcuchy glukozy połączone wiązaniami typu beta, ale różni je sposób połączenia. W owsie i jęczmieniu łańcuch jest prosty, z wiązaniami β-(1→3) i β-(1→4) na przemian. W grzybach łańcuch główny tworzą wiązania β-(1→3), a od niego odchodzą boczne odgałęzienia połączone wiązaniami β-(1→6).
Ta różnica decyduje o tym, co beta-glukany robią w organizmie. Owsiane rozpuszczają się w wodzie i tworzą w jelicie lepki roztwór, co tłumaczy ich wpływ na wchłanianie cholesterolu i cukrów. Rozgałęzione glukany grzybowe są rozpoznawane przez receptory komórek odpornościowych, między innymi dektynę-1. Nie znaczy to, że jedne są lepsze od drugich. To dwie różne substancje o różnych zastosowaniach.
| Owies i jęczmień | Grzyby | |
|---|---|---|
| Budowa łańcucha | prosty, wiązania β-(1→3) i β-(1→4) | rozgałęziony, wiązania β-(1→3) i β-(1→6) |
| Gdzie występują | ściany komórkowe ziarna, najwięcej w otrębach | ściany komórkowe owocnika i grzybni |
| Główny opisany mechanizm | lepki roztwór w jelicie | rozpoznanie przez receptory komórek odpornościowych |
| Oświadczenia zdrowotne dopuszczone w UE | tak: cholesterol, poziom cukru po posiłku | oświadczenia owsiane nie mają zastosowania |
Oświadczenia zdrowotne: co wolno powiedzieć o których
Rozporządzenie 1924/2006 i wydany na jego podstawie wykaz dopuszczonych oświadczeń (rozporządzenie 432/2012) zawierają oświadczenia dla beta-glukanów dotyczące utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi oraz zmniejszenia wzrostu poziomu cukru po posiłku. W warunkach ich stosowania źródłem beta-glukanów jest owies, jęczmień i otręby tych zbóż.
Dla beta-glukanów z grzybów takie brzmienie nie ma zastosowania, bo nie spełniają warunków, na których oparto te oświadczenia. Każde inne oświadczenie zdrowotne o beta-glukanach grzybowych musiałoby się znaleźć w rejestrze UE, a jego status warto sprawdzić tam bezpośrednio, zanim użyje się go w opisie produktu.
Gdzie to się myli w praktyce
Najczęściej w opisach produktowych, gdy producent kawy grzybowej przypisuje beta-glukanom z grzybów działanie znane z badań nad owsem, na przykład wpływ na cholesterol. Mechanizm i warunki oświadczenia dotyczą innego surowca, więc takie przeniesienie jest nieuprawnione.
Drugi częsty błąd to traktowanie słowa „beta-glukany” jak nazwy jednej substancji. Jeśli opis nie mówi, z jakiego źródła pochodzą, czytelnik nie wie, czy chodzi o owies, drożdże czy grzyby. Rzetelna etykieta podaje źródło, a przy grzybach także gatunek i część grzyba.
Co znaczy procent beta-glukanów na etykiecie?
Przy kawie grzybowej liczy się nie tylko źródło beta-glukanów, ale też ich ilość w porcji. Procent na etykiecie dotyczy ekstraktu, a nie całej porcji. Jak go przeliczyć na miligramy: standaryzacja ekstraktu.
Najczęstsze pytania
Czy płatki owsiane zastąpią suplement z grzybów?
Nie, bo to inne beta-glukany o innym działaniu. Płatki owsiane dostarczają beta-glukanów owsianych, dla których w UE dopuszczono oświadczenia o cholesterolu. Beta-glukanów grzybowych w nich nie ma.
Które beta-glukany są lepsze?
Tego nie da się rozstrzygnąć, bo nie konkurują ze sobą. Owsiane mają dobrze udokumentowany wpływ na cholesterol, grzybowe są badane pod kątem układu odpornościowego. Wybór zależy od tego, czego się szuka.
Czy można łączyć beta-glukany z owsa i z grzybów?
Nie ma przeciwwskazań znanych z diety: owies i grzyby jadalne są zwykłymi produktami spożywczymi. Przy suplementach z grzybów i lekach wpływających na odporność warto zapytać lekarza.